Các Bệnh Thường Gặp Trong Thai Kỳ: Dấu Hiệu, Nguyên Nhân Và Cách Phòng Ngừa -

Các Bệnh Thường Gặp Trong Thai Kỳ: Dấu Hiệu, Nguyên Nhân Và Cách Phòng Ngừa

Các bệnh thường gặp trong thai kỳ là vấn đề được nhiều mẹ bầu quan tâm, đặc biệt trong 3 tháng đầu và những tháng cuối. Khi mang thai, cơ thể người mẹ có nhiều thay đổi về nội tiết tố, tuần hoàn, miễn dịch, tiêu hóa và hệ tiết niệu. Những thay đổi này có thể làm xuất hiện các triệu chứng khó chịu hoặc làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh lý cần được theo dõi.

Một số tình trạng như buồn nôn, táo bón, ợ nóng có thể là thay đổi sinh lý khá phổ biến. Trong khi đó, thiếu máu, tiểu đường thai kỳ, nhiễm trùng đường tiết niệu, tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật cần được phát hiện sớm để hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và em bé.

Bài viết dưới đây giúp mẹ nhận biết các bệnh thường gặp trong thai kỳ, dấu hiệu cần chú ý, cách phòng ngừa và thời điểm nên đi khám.

Lưu ý: Nội dung mang tính cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ sản khoa. Khi có triệu chứng bất thường trong thai kỳ, mẹ nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá phù hợp.

Các bệnh thường gặp trong thai kỳ gồm những gì?

Những vấn đề sức khỏe thường gặp khi mang thai có thể được chia thành hai nhóm lớn:

Các triệu chứng và rối loạn thường gặp do thay đổi sinh lý của thai kỳ.
Các bệnh lý có thể ảnh hưởng đến mẹ và thai nhi nếu không được phát hiện, theo dõi và điều trị.

Một số tình trạng mẹ bầu thường gặp gồm:

Ốm nghén, buồn nôn và nôn.
Táo bón.
Ợ nóng, trào ngược dạ dày – thực quản.
Thiếu máu thiếu sắt.
Nhiễm trùng đường tiết niệu.
Tiểu đường thai kỳ.
Tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật.
Nhiễm trùng âm đạo.
Trĩ và giãn tĩnh mạch.
Đau lưng, đau vùng chậu và phù chân.

Không phải tất cả những vấn đề trên đều nguy hiểm. Điều quan trọng là mẹ cần phân biệt được đâu là biểu hiện thường gặp và đâu là dấu hiệu cảnh báo cần đi khám.

Ốm nghén, buồn nôn và nôn

Buồn nôn và nôn là một trong những triệu chứng phổ biến nhất ở giai đoạn đầu thai kỳ. Tình trạng này thường liên quan đến sự thay đổi hormone và có thể xuất hiện bất cứ thời điểm nào trong ngày, không nhất thiết chỉ vào buổi sáng.

Mẹ có thể gặp:

Buồn nôn khi thức dậy.
Nhạy cảm với mùi thức ăn.
Chán ăn hoặc thay đổi khẩu vị.
Nôn sau khi ăn.
Khó chịu khi tiếp xúc với một số mùi.

Mẹ nên làm gì?

Có thể chia thành nhiều bữa nhỏ thay vì ăn quá nhiều trong một lần. Mẹ cũng nên ưu tiên những món dễ tiêu, uống đủ nước và tránh những thực phẩm hoặc mùi khiến tình trạng buồn nôn nặng hơn.

Tuy nhiên, nếu mẹ nôn quá nhiều, không thể ăn uống, không giữ được nước, tiểu ít, chóng mặt hoặc có dấu hiệu mất nước, cần đi khám. Đây có thể là biểu hiện của tình trạng nôn nghén nặng và cần được bác sĩ đánh giá.

Táo bón khi mang thai

Táo bón cũng khá phổ biến trong thai kỳ. Sự thay đổi hormone có thể làm nhu động ruột chậm lại, trong khi tử cung lớn dần có thể tạo áp lực lên các cơ quan trong ổ bụng.

Mẹ có thể nhận biết táo bón qua:

Đi tiêu ít hơn bình thường.
Phân khô, cứng.
Khó đi ngoài.
Phải rặn nhiều khi đại tiện.
Cảm giác đi chưa hết phân.

Cách hạn chế táo bón

Mẹ nên:

Ăn nhiều rau xanh và trái cây.
Bổ sung thực phẩm giàu chất xơ.
Uống đủ nước.
Vận động nhẹ nhàng nếu bác sĩ không yêu cầu hạn chế vận động.
Không nhịn đi vệ sinh.

Nếu táo bón kéo dài, đau bụng nhiều, đi ngoài ra máu hoặc có biểu hiện bất thường khác, mẹ nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng.

Ợ nóng và trào ngược dạ dày

Khi mang thai, mẹ có thể thường xuyên cảm thấy nóng rát vùng ngực, ợ chua hoặc đầy bụng sau ăn. Tình trạng này có thể xuất hiện nhiều hơn khi thai lớn.

Một số cách giúp giảm khó chịu:

Chia thành nhiều bữa nhỏ.
Không ăn quá no.
Hạn chế nằm ngay sau khi ăn.
Tránh những món khiến mẹ dễ ợ nóng.
Ăn tối trước khi đi ngủ một khoảng thời gian phù hợp.
Kê cao phần đầu khi ngủ nếu cần.

Nếu đau ngực dữ dội, khó thở, nôn ra máu hoặc có triệu chứng bất thường, mẹ cần được kiểm tra y tế để loại trừ nguyên nhân nghiêm trọng.

Thiếu máu thiếu sắt trong thai kỳ

Thiếu máu là một trong những vấn đề cần được quan tâm trong thai kỳ. Theo American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), thiếu sắt là nguyên nhân phổ biến của thiếu máu trong thai kỳ và nhu cầu sắt tăng lên khi mang thai.

Mẹ bị thiếu máu có thể gặp:

Mệt mỏi.
Da hoặc niêm mạc nhợt.
Chóng mặt.
Khó tập trung.
Tim đập nhanh.
Khó thở khi gắng sức.

Phòng ngừa thiếu máu như thế nào?

Mẹ nên xây dựng chế độ ăn đa dạng với các nguồn sắt phù hợp như thịt, cá, trứng, các loại đậu và rau xanh. Việc bổ sung viên sắt hoặc vitamin dành cho bà bầu nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế.

Không nên tự ý tăng liều sắt vì uống quá nhiều cũng có thể gây tác dụng không mong muốn.

Nhiễm trùng đường tiết niệu

Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) là một trong những vấn đề nhiễm trùng thường gặp trong thai kỳ. ACOG cho biết khoảng 8% thai kỳ bị ảnh hưởng bởi nhiễm trùng đường tiết niệu.

Triệu chứng có thể bao gồm:

Tiểu buốt.
Tiểu rắt.
Tiểu nhiều lần.
Cảm giác muốn đi tiểu liên tục.
Đau vùng bụng dưới.
Nước tiểu có mùi bất thường hoặc có máu.

Đáng chú ý, một số trường hợp có vi khuẩn trong nước tiểu nhưng không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, xét nghiệm nước tiểu và cấy nước tiểu trong chăm sóc thai kỳ có vai trò quan trọng. ACOG khuyến nghị sàng lọc vi khuẩn niệu không triệu chứng ở giai đoạn đầu của chăm sóc thai kỳ.

Khi nào UTI cần được khám ngay?

Nếu mẹ bị sốt từ 38°C trở lên, đau vùng lưng hoặc hông, buồn nôn, nôn hoặc cảm thấy rất mệt, cần đi khám sớm vì nhiễm trùng có thể đã lan lên thận. Viêm thận – bể thận trong thai kỳ có thể gây biến chứng nghiêm trọng nếu không điều trị.

Mẹ tuyệt đối không nên tự mua kháng sinh uống khi chưa được bác sĩ đánh giá.

Tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường thai kỳ là tình trạng đường huyết tăng cao được phát hiện trong thai kỳ. Điều đáng lưu ý là mẹ có thể không có triệu chứng rõ ràng nên việc xét nghiệm sàng lọc theo lịch chăm sóc thai kỳ rất quan trọng.

ACOG cho biết tiểu đường thai kỳ có thể xảy ra ngay cả ở những phụ nữ không có yếu tố nguy cơ rõ ràng và khuyến nghị thai phụ được sàng lọc tình trạng này.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gồm:

Thừa cân hoặc béo phì.
Ít vận động.
Từng bị tiểu đường thai kỳ.
Từng sinh em bé có cân nặng lớn.
Tăng huyết áp.
Một số bệnh lý chuyển hóa khác.

Tiểu đường thai kỳ ảnh hưởng đến em bé như thế nào?

Đường huyết của mẹ tăng cao có thể khiến thai nhận nhiều glucose hơn và phát triển quá lớn. Tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ khó sinh, sinh mổ và một số biến chứng sau sinh. Trẻ sơ sinh cũng có thể gặp hạ đường huyết, vàng da hoặc các vấn đề khác.

Điều trị tiểu đường thai kỳ thường bao gồm điều chỉnh chế độ ăn, vận động phù hợp và sử dụng thuốc hoặc insulin khi bác sĩ chỉ định.

Tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật

Đây là nhóm bệnh lý mẹ bầu cần đặc biệt lưu ý.

Tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật thường xuất hiện sau 20 tuần. Tiền sản giật không chỉ liên quan đến huyết áp cao mà còn có thể ảnh hưởng đến các cơ quan như thận, gan và não.

Một số dấu hiệu cảnh báo có thể gồm:

Huyết áp tăng.
Đau đầu dữ dội hoặc kéo dài.
Nhìn mờ, nhìn thấy đốm sáng.
Đau vùng thượng vị hoặc dưới sườn phải.
Phù bất thường.
Tăng cân nhanh do giữ nước.
Khó thở.
Xét nghiệm có protein trong nước tiểu hoặc bất thường chức năng cơ quan.

Tiền sản giật có thể gây biến chứng nghiêm trọng như co giật, tổn thương cơ quan, đột quỵ và có thể khiến bác sĩ phải cân nhắc chấm dứt thai kỳ sớm trong trường hợp nặng.

Vì vậy, mẹ không nên bỏ qua các lần khám thai định kỳ và kiểm tra huyết áp theo hướng dẫn.

Nhiễm trùng âm đạo khi mang thai

Sự thay đổi hormone và môi trường âm đạo trong thai kỳ có thể khiến một số mẹ dễ gặp các vấn đề như nhiễm nấm hoặc rối loạn hệ vi sinh âm đạo.

Dấu hiệu có thể bao gồm:

Ngứa vùng kín.
Khí hư thay đổi màu hoặc mùi.
Khí hư ra nhiều bất thường.
Rát khi đi tiểu.
Đau hoặc khó chịu khi quan hệ.

Tuy nhiên, khí hư tăng lên trong thai kỳ đôi khi là thay đổi sinh lý bình thường. Vì vậy, mẹ không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào màu hoặc lượng khí hư.

Nếu khí hư có mùi hôi, màu bất thường, kèm ngứa, đau hoặc chảy máu, mẹ nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Đặc biệt, không nên tự ý đặt thuốc hoặc dùng thuốc uống khi chưa hỏi bác sĩ, bởi một số thuốc không phù hợp trong thai kỳ.

Trĩ và giãn tĩnh mạch

Khi thai lớn dần, áp lực trong ổ bụng và vùng chậu tăng lên. Điều này có thể góp phần làm xuất hiện trĩ hoặc giãn tĩnh mạch ở chân.

Với bệnh trĩ

Mẹ có thể gặp:

Táo bón.
Đau hoặc khó chịu khi đại tiện.
Ngứa vùng hậu môn.
Chảy máu khi đi tiêu.

Để hạn chế, mẹ nên phòng táo bón bằng chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước và vận động phù hợp.

Với giãn tĩnh mạch

Mẹ có thể thấy các tĩnh mạch nổi rõ ở chân, cảm giác nặng chân hoặc mỏi chân sau khi đứng lâu.

Có thể hạn chế bằng cách tránh đứng hoặc ngồi một tư thế quá lâu, vận động nhẹ nhàng và kê chân nghỉ khi phù hợp.

Nếu một chân đột ngột sưng, đau, nóng hoặc đỏ, mẹ cần được khám sớm để loại trừ tình trạng huyết khối.

Đau lưng và đau vùng chậu

Đau lưng là triệu chứng khá phổ biến trong thai kỳ, đặc biệt khi bụng lớn dần. Thay đổi trọng tâm cơ thể, hormone và áp lực lên hệ cơ – xương có thể góp phần gây đau.

Mẹ có thể giảm khó chịu bằng cách:

Giữ tư thế đúng khi đứng và ngồi.
Không mang vật nặng.
Chọn giày dép phù hợp.
Thay đổi tư thế thường xuyên.
Vận động nhẹ theo hướng dẫn.
Nghỉ ngơi khi cơ thể mệt.

Tuy nhiên, đau lưng dữ dội hoặc đau kèm sốt, tiểu buốt, chảy máu âm đạo, đau bụng hoặc cơn gò bất thường cần được đánh giá y tế.

Những dấu hiệu nguy hiểm khi mang thai cần đi khám ngay

Không phải triệu chứng nào trong thai kỳ cũng nguy hiểm. Tuy nhiên, mẹ nên liên hệ bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu như:

Chảy máu âm đạo bất thường.
Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần.
Đau đầu dữ dội, kéo dài.
Nhìn mờ hoặc rối loạn thị giác.
Khó thở hoặc đau ngực.
Sốt cao.
Nôn nhiều, không thể uống nước.
Tiểu buốt kèm sốt hoặc đau lưng.
Phù đột ngột hoặc tăng cân nhanh bất thường.
Thai máy giảm hoặc thay đổi rõ rệt so với bình thường ở giai đoạn đã cảm nhận được cử động thai.
Có dấu hiệu chuyển dạ sớm hoặc rỉ ối.

Các dấu hiệu này có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy không nên tự điều trị tại nhà.

Làm gì để phòng ngừa các bệnh thường gặp trong thai kỳ?

Không phải tất cả bệnh lý thai kỳ đều có thể phòng tránh hoàn toàn. Tuy nhiên, chăm sóc thai kỳ đúng cách có thể giúp phát hiện sớm nhiều vấn đề.

Khám thai định kỳ

Khám thai giúp bác sĩ theo dõi sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Các xét nghiệm thường được thực hiện trong thai kỳ có thể bao gồm xét nghiệm máu, nhóm máu, nước tiểu, đường huyết và một số xét nghiệm nhiễm trùng theo từng giai đoạn.

Ăn uống cân bằng

Mẹ nên ưu tiên:

Rau xanh.
Trái cây phù hợp.
Thịt, cá, trứng.
Sữa và các sản phẩm phù hợp.
Các loại đậu và ngũ cốc.
Nguồn chất béo lành mạnh.

Hạn chế thực phẩm sống hoặc chưa được nấu chín kỹ và các thực phẩm có nguy cơ gây nhiễm khuẩn.

Không tự ý dùng thuốc

Thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm bổ sung và thảo dược đều cần được xem xét về độ an toàn khi mang thai. ACOG khuyến nghị việc đánh giá thuốc, thực phẩm bổ sung và sản phẩm thảo dược trong chăm sóc trước và trong thai kỳ.

Kiểm soát cân nặng và vận động phù hợp

Mức tăng cân phù hợp phụ thuộc vào cân nặng trước khi mang thai và tình trạng sức khỏe của từng người. Mẹ nên trao đổi với bác sĩ về mục tiêu tăng cân và mức độ vận động phù hợp.

Theo dõi huyết áp và các chỉ số sức khỏe

Đặc biệt với mẹ có nguy cơ cao, việc theo dõi huyết áp, đường huyết và các xét nghiệm theo lịch hẹn giúp phát hiện sớm những bất thường.

Các xét nghiệm thường được thực hiện trong thai kỳ

Tùy từng người và từng giai đoạn, bác sĩ có thể chỉ định:

Công thức máu.
Xét nghiệm nhóm máu và Rh.
Xét nghiệm nước tiểu.
Cấy nước tiểu.
Xét nghiệm đường huyết.
Sàng lọc một số bệnh truyền nhiễm.
Siêu âm thai.
Các xét nghiệm sàng lọc hoặc chẩn đoán trước sinh khi có chỉ định.

ACOG cho biết xét nghiệm nước tiểu, cấy nước tiểu, công thức máu và kiểm tra đường huyết nằm trong nhóm xét nghiệm thường được thực hiện trong chăm sóc thai kỳ.

Mẹ không nên tự lựa chọn hoặc bỏ qua xét nghiệm chỉ vì cảm thấy cơ thể khỏe mạnh, bởi một số bệnh lý như tiểu đường thai kỳ hoặc vi khuẩn niệu có thể không gây triệu chứng rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp về các bệnh thường gặp trong thai kỳ

Mang thai có nhất thiết sẽ bị thiếu máu không?

Không. Tuy nhiên, nhu cầu sắt tăng lên trong thai kỳ khiến mẹ có nguy cơ thiếu sắt và thiếu máu cao hơn. Việc xét nghiệm máu và bổ sung sắt nên được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Tiểu đường thai kỳ có triệu chứng không?

Có thể không. Đây là lý do mẹ cần thực hiện xét nghiệm sàng lọc theo lịch chăm sóc thai kỳ, ngay cả khi cảm thấy hoàn toàn bình thường.

Tiểu buốt khi mang thai có nguy hiểm không?

Tiểu buốt có thể là dấu hiệu nhiễm trùng đường tiết niệu nhưng cũng có thể do nguyên nhân khác. Mẹ nên đi khám và xét nghiệm nước tiểu thay vì tự mua thuốc. UTI trong thai kỳ cần được phát hiện và điều trị phù hợp để giảm nguy cơ biến chứng.

Phù chân khi mang thai có phải lúc nào cũng nguy hiểm?

Không. Phù nhẹ, đặc biệt ở chân và xuất hiện dần trong thai kỳ, có thể gặp ở nhiều mẹ. Tuy nhiên, phù đột ngột hoặc đi kèm đau đầu, nhìn mờ, huyết áp tăng hoặc khó thở cần được kiểm tra sớm vì có thể liên quan đến bệnh lý tăng huyết áp thai kỳ hoặc tiền sản giật.

Khi nào mẹ bầu cần đi khám ngay?

Mẹ nên đi khám hoặc liên hệ cơ sở y tế khi có chảy máu âm đạo, đau bụng dữ dội, sốt cao, khó thở, đau ngực, đau đầu dữ dội, rối loạn thị giác, nôn nhiều không uống được nước, đau lưng kèm sốt hoặc các dấu hiệu bất thường khác.

Kết luận

Các bệnh thường gặp trong thai kỳ rất đa dạng, từ những khó chịu tương đối phổ biến như ốm nghén, táo bón, ợ nóng đến những bệnh lý cần được theo dõi chặt chẽ như thiếu máu, nhiễm trùng đường tiết niệu, tiểu đường thai kỳ, tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật.

Điều quan trọng nhất không phải là lo lắng trước mọi triệu chứng mà là khám thai đúng lịch, thực hiện các xét nghiệm cần thiết, ăn uống khoa học, vận động phù hợp và nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo.

Nếu mẹ đang mang thai và nhận thấy triệu chứng bất thường, đặc biệt là chảy máu, đau bụng dữ dội, sốt, khó thở, đau đầu nhiều, nhìn mờ hoặc phù đột ngột, hãy liên hệ bác sĩ sản khoa để được đánh giá thay vì tự điều trị tại nhà.

Nguồn tham khảo

American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) – hướng dẫn về nhiễm trùng đường tiết niệu trong thai kỳ.
ACOG – thông tin về nhiễm trùng đường tiết niệu.
ACOG – hướng dẫn về thiếu máu trong thai kỳ.
ACOG – thông tin về tiểu đường thai kỳ.
ACOG – thông tin và hướng dẫn về tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật.
ACOG – các xét nghiệm thường quy trong thai kỳ.