bà bầu bị thủy đậu có ảnh hưởng thai nhi không
Bà bầu bị thủy đậu có sao không? Đây là vấn đề khiến nhiều mẹ lo lắng, đặc biệt khi mắc bệnh trong 3 tháng đầu hoặc những tuần cuối thai kỳ. Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra. Ở người khỏe mạnh, bệnh thường tự giới hạn và hồi phục, nhưng khi xảy ra trong thai kỳ, thủy đậu có thể làm tăng nguy cơ biến chứng cho người mẹ và trong một số trường hợp có thể ảnh hưởng đến thai nhi.
Điều quan trọng là không phải cứ bà bầu bị thủy đậu thì thai nhi chắc chắn bị dị tật hoặc gặp nguy hiểm. Nguy cơ phụ thuộc vào thời điểm nhiễm bệnh, mức độ bệnh của mẹ và tình trạng miễn dịch. Theo Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG), phần lớn em bé không bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhưng một tỷ lệ nhỏ có thể gặp biến chứng bẩm sinh nếu mẹ nhiễm thủy đậu trong giai đoạn đầu thai kỳ.
Bài viết dưới đây giúp mẹ hiểu rõ bà bầu bị thủy đậu có sao không, nguy cơ đối với mẹ và thai nhi, cần làm gì khi mắc bệnh và cách phòng ngừa thủy đậu trong thai kỳ.
Lưu ý quan trọng: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Nếu đang mang thai và nghi ngờ mắc thủy đậu hoặc vừa tiếp xúc với người bệnh, mẹ nên liên hệ bác sĩ sản khoa/cơ sở y tế càng sớm càng tốt.
Thủy đậu là bệnh gì?
Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra. Bệnh có khả năng lây lan cao, đặc trưng bởi các nốt ban ngứa phát triển thành mụn nước rồi đóng vảy.
Một số triệu chứng thường gặp gồm:
- Sốt.
- Mệt mỏi.
- Đau đầu.
- Chán ăn.
- Xuất hiện các nốt ban đỏ.
- Các nốt ban phát triển thành mụn nước.
- Mụn nước gây ngứa.
- Sau đó các mụn nước khô và đóng vảy.
Người từng mắc thủy đậu thường hình thành miễn dịch và rất ít khi mắc lại thủy đậu lần thứ hai. Tuy nhiên, virus VZV vẫn có thể tồn tại tiềm ẩn trong cơ thể và tái hoạt động về sau dưới dạng bệnh zona.
Bà bầu bị thủy đậu có sao không?
Có thể có nguy cơ, nhưng mức độ nguy hiểm không giống nhau ở tất cả mẹ bầu.
Khi mang thai, thủy đậu có thể gây biến chứng cho người mẹ như viêm phổi do VZV, viêm gan hoặc viêm não. RCOG lưu ý nguy cơ biến chứng nghiêm trọng của thủy đậu tăng ở một số phụ nữ mang thai, đặc biệt khi bệnh xuất hiện sau 20 tuần hoặc người mẹ có một số yếu tố nguy cơ.
Đối với thai nhi, virus có thể truyền từ mẹ sang thai. Nguy cơ ảnh hưởng đến em bé phụ thuộc nhiều vào tuổi thai tại thời điểm mẹ mắc bệnh.
Điều này có nghĩa là mẹ không nên quá hoảng sợ nếu chẳng may mắc thủy đậu, nhưng cũng không được tự điều trị hoặc chờ bệnh tự khỏi mà không thông báo cho bác sĩ.
Bà bầu bị thủy đậu có ảnh hưởng đến thai nhi không?
Có thể, nhưng nguy cơ phụ thuộc vào thời điểm nhiễm bệnh.
Virus VZV có khả năng truyền từ mẹ sang thai nhi. Trong một số trường hợp hiếm, nhiễm thủy đậu trong thai kỳ có thể gây hội chứng thủy đậu bẩm sinh (Congenital Varicella Syndrome).
Tuy nhiên, đây là biến chứng tương đối hiếm. RCOG cho biết nếu mẹ mắc thủy đậu trước 28 tuần, em bé nhìn chung ít có khả năng bị ảnh hưởng nghiêm trọng; nguy cơ tổn thương thai được ước tính dưới 1%.
Do đó, việc mẹ bị thủy đậu không đồng nghĩa với việc thai nhi chắc chắn bị dị tật.
Bác sĩ có thể lên kế hoạch theo dõi thai bằng siêu âm chuyên sâu tùy vào tuổi thai và thời điểm mẹ nhiễm bệnh.
Nguy cơ thủy đậu với thai nhi theo từng giai đoạn
1. Bị thủy đậu trong 3 tháng đầu thai kỳ
Ba tháng đầu là giai đoạn thai nhi hình thành nhiều cơ quan quan trọng nên bất kỳ nhiễm trùng nào có khả năng ảnh hưởng đến thai đều cần được theo dõi cẩn thận.
Nếu mẹ mắc thủy đậu trong giai đoạn đầu thai kỳ, virus có thể gây tổn thương thai nhi trong một số trường hợp hiếm.
Các bất thường liên quan đến hội chứng thủy đậu bẩm sinh có thể ảnh hưởng đến:
- Mắt.
- Tay và chân.
- Não.
- Hệ thần kinh.
- Bàng quang.
- Đường ruột.
Tuy nhiên, nguy cơ tuyệt đối là thấp. RCOG cho biết nếu nhiễm thủy đậu đến 28 tuần, nguy cơ tổn thương thai được ghi nhận là dưới 1%.
Vì vậy, nếu mẹ mắc thủy đậu trong 3 tháng đầu, điều quan trọng là thông báo ngay cho bác sĩ, không nên tự suy luận rằng thai nhi chắc chắn bị ảnh hưởng.
2. Bị thủy đậu từ 28–36 tuần
Ở giai đoạn này, virus có thể tồn tại trong cơ thể thai nhi mà chưa gây biểu hiện ngay.
Theo RCOG, nếu mẹ mắc thủy đậu trong khoảng 28–36 tuần, em bé có thể nhiễm virus nhưng thường không xuất hiện triệu chứng ngay sau khi sinh. Virus có khả năng tái hoạt động về sau và gây bệnh zona trong những năm đầu đời.
Bác sĩ sẽ căn cứ vào tuổi thai, tình trạng của mẹ và thai nhi để quyết định kế hoạch theo dõi phù hợp.
3. Bị thủy đậu sau 36 tuần
Đây là giai đoạn cần đặc biệt chú ý.
Nếu mẹ mắc thủy đậu trong khoảng 4 tuần trước khi sinh, em bé có nguy cơ mắc thủy đậu sau khi sinh. RCOG cho biết khoảng 1/4 trẻ có thể mắc bệnh khi mẹ bị thủy đậu trong 4 tuần trước sinh, mặc dù kháng thể từ mẹ có thể giúp bảo vệ trẻ.
Nguy cơ nghiêm trọng hơn nếu:
- Em bé được sinh trong vòng 7 ngày kể từ khi mẹ bắt đầu phát ban.
- Mẹ mắc thủy đậu trong tuần đầu sau sinh.
Trong những trường hợp này, trẻ có thể chưa nhận đủ lượng kháng thể bảo vệ từ mẹ.
Do đó, nếu mẹ mắc thủy đậu gần ngày sinh, bác sĩ sản khoa và bác sĩ nhi khoa cần được thông báo để có kế hoạch theo dõi và chăm sóc trẻ sau sinh.
Thủy đậu nguy hiểm như thế nào đối với mẹ bầu?
Không chỉ thai nhi, bản thân người mẹ cũng có thể gặp biến chứng.
1. Viêm phổi do thủy đậu
Đây là một trong những biến chứng đáng chú ý nhất.
Mẹ có thể xuất hiện:
- Khó thở.
- Đau ngực.
- Sốt.
- Thở nhanh.
- Cảm giác hụt hơi.
Nếu đang mang thai và mắc thủy đậu kèm khó thở hoặc đau ngực, mẹ cần được khám ngay.
2. Viêm não
Trong một số trường hợp hiếm, virus VZV có thể gây viêm não.
Dấu hiệu cảnh báo gồm:
- Đau đầu dữ dội.
- Lơ mơ.
- Buồn ngủ bất thường.
- Nôn.
- Rối loạn ý thức.
- Co giật.
Đây là tình trạng cần cấp cứu.
3. Viêm gan
Thủy đậu cũng có thể gây tổn thương gan trong một số trường hợp, đặc biệt khi bệnh diễn biến nặng.
Ai có nguy cơ biến chứng cao hơn?
Theo RCOG, nguy cơ biến chứng thủy đậu ở mẹ có thể cao hơn nếu mẹ:
- Có bệnh lý phổi.
- Hút thuốc.
- Đang sử dụng corticosteroid hoặc mới sử dụng trong thời gian gần đây.
- Đang mang thai trên 20 tuần.
- Có tình trạng suy giảm miễn dịch.
Nếu thuộc nhóm này và vừa tiếp xúc với người bị thủy đậu, mẹ càng cần liên hệ bác sĩ sớm.
Bà bầu bị thủy đậu phải làm gì?
Nếu mẹ đang mang thai và nghi ngờ bị thủy đậu, không nên tự mua thuốc điều trị tại nhà.
Hãy thực hiện các bước sau:
Bước 1: Liên hệ bác sĩ càng sớm càng tốt
Thông báo:
- Tuổi thai.
- Ngày bắt đầu phát ban.
- Có tiếp xúc với người mắc thủy đậu hay không.
- Mẹ đã từng mắc thủy đậu chưa.
- Đã từng tiêm vaccine thủy đậu chưa.
- Các bệnh lý đang mắc.
- Những thuốc đang sử dụng.
Bước 2: Hạn chế tiếp xúc với người khác
Thủy đậu có khả năng lây lan mạnh.
Mẹ nên tránh tiếp xúc với:
- Phụ nữ mang thai khác.
- Trẻ sơ sinh.
- Người chưa từng mắc thủy đậu.
- Người có hệ miễn dịch yếu.
RCOG khuyến nghị người nghi mắc thủy đậu trong thai kỳ nên tránh tiếp xúc với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh, đồng thời liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.
Bước 3: Không tự ý dùng thuốc
Một số thuốc kháng virus có thể được bác sĩ cân nhắc sử dụng trong thai kỳ.
RCOG cho biết aciclovir có thể được sử dụng trong một số trường hợp, đặc biệt khi mẹ được đánh giá sớm sau khi phát ban xuất hiện. Việc sử dụng thuốc cần do bác sĩ quyết định dựa trên tuổi thai, mức độ bệnh và lợi ích – nguy cơ cụ thể.
Mẹ tuyệt đối không tự mua aciclovir, thuốc kháng sinh, thuốc chống ngứa hoặc thuốc nam để điều trị.
Bà bầu bị thủy đậu có cần nhập viện không?
Không phải trường hợp nào cũng cần nhập viện.
Nếu bệnh nhẹ, mẹ có thể được bác sĩ hướng dẫn theo dõi và điều trị ngoại trú.
Tuy nhiên, mẹ cần được đánh giá khẩn cấp nếu xuất hiện:
- Khó thở.
- Đau ngực.
- Ho nhiều.
- Đau đầu dữ dội.
- Lơ mơ.
- Nôn nhiều.
- Phát ban rất nặng.
- Mụn nước chảy máu.
- Chảy máu âm đạo.
- Sốt cao hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
RCOG khuyến nghị đánh giá tại bệnh viện khi mẹ mắc thủy đậu có các triệu chứng như vấn đề về hô hấp, đau đầu kèm buồn ngủ/nôn, chảy máu âm đạo, phát ban chảy máu hoặc phát ban nghiêm trọng.
Nếu bà bầu chỉ tiếp xúc với người bị thủy đậu thì sao?
Đây là tình huống rất quan trọng.
Nếu mẹ chưa mắc thủy đậu hoặc không biết mình đã từng mắc bệnh hay chưa, hãy liên hệ bác sĩ càng sớm càng tốt sau khi tiếp xúc.
Bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm máu để xác định mẹ đã có kháng thể chống VZV hay chưa.
RCOG khuyến nghị phụ nữ mang thai có tiền sử không rõ hoặc chưa từng mắc thủy đậu, nếu đã tiếp xúc với nguồn lây, cần được đánh giá tình trạng miễn dịch.
Nếu mẹ đã có miễn dịch, nguy cơ mắc bệnh sẽ thấp hơn đáng kể.
Nếu chưa có miễn dịch, bác sĩ có thể cân nhắc biện pháp dự phòng sau phơi nhiễm phù hợp.
Theo hướng dẫn RCOG cập nhật, thuốc kháng virus như aciclovir hoặc valaciclovir có thể được sử dụng để dự phòng sau phơi nhiễm trong những trường hợp phù hợp; VZIG có thể được cân nhắc khi thuốc kháng virus chống chỉ định hoặc gây tác dụng phụ.
Thời điểm xử trí rất quan trọng, vì vậy mẹ không nên chờ xuất hiện mụn nước mới đi khám nếu biết mình vừa tiếp xúc với nguồn bệnh.
Bà bầu có được tiêm vaccine thủy đậu không?
Vaccine thủy đậu không được tiêm trong thai kỳ.
Vaccine thủy đậu là vaccine sống giảm độc lực và được chống chỉ định trong thai kỳ theo lịch tiêm chủng của ACOG.
Nếu mẹ phát hiện mình chưa có miễn dịch trong thời gian mang thai, bác sĩ có thể tư vấn tiêm vaccine sau khi sinh.
RCOG cho biết phụ nữ chưa có miễn dịch có thể được xem xét tiêm vaccine sau sinh và việc tiêm vaccine sau sinh vẫn có thể phù hợp với việc cho con bú.
Làm thế nào để phòng thủy đậu khi mang thai?
1. Kiểm tra tiền sử mắc thủy đậu
Nếu mẹ từng mắc thủy đậu trước đây, cơ thể thường đã hình thành miễn dịch.
Nếu không nhớ mình từng mắc hay chưa, có thể trao đổi với bác sĩ để được tư vấn xét nghiệm kháng thể khi cần.
2. Tránh tiếp xúc với người mắc thủy đậu
Nếu chưa có miễn dịch, mẹ nên tránh tiếp xúc với người đang mắc thủy đậu hoặc zona đang có tổn thương da hoạt động.
3. Tiêm vaccine trước khi mang thai nếu chưa có miễn dịch
Nếu có kế hoạch mang thai và chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa có miễn dịch, nên trao đổi với bác sĩ về việc tiêm vaccine trước khi mang thai.
ACOG hiện liệt kê vaccine varicella là vaccine chống chỉ định trong thai kỳ và có thể được thực hiện ở giai đoạn sau sinh khi phù hợp.
4. Không tự ý tiêm vaccine khi đang mang thai
Nếu đang mang thai và chưa từng mắc thủy đậu, mẹ không nên tự đi tiêm vaccine thủy đậu. Hãy trao đổi với bác sĩ để có phương án bảo vệ phù hợp.
Bà bầu bị thủy đậu có cần bỏ thai không?
Không nên tự đưa ra quyết định bỏ thai chỉ vì mắc thủy đậu.
Mắc thủy đậu trong thai kỳ không đồng nghĩa thai nhi chắc chắn bị dị tật.
Nếu mẹ mắc bệnh trong giai đoạn có nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi, bác sĩ sản khoa có thể giới thiệu mẹ đến chuyên khoa y học bào thai để:
- Đánh giá tuổi thai.
- Xem xét thời điểm nhiễm bệnh.
- Theo dõi sự phát triển của thai.
- Siêu âm chuyên sâu khi cần.
- Tư vấn nguy cơ cụ thể.
- Thảo luận các xét nghiệm phù hợp.
Theo RCOG, khi mẹ mắc thủy đậu trước 28 tuần, có một nguy cơ nhỏ tổn thương thai và mẹ có thể được giới thiệu đến chuyên gia y học bào thai để siêu âm và thảo luận về các xét nghiệm cần thiết.
Vì vậy, thay vì hoảng loạn, mẹ nên đi khám càng sớm càng tốt để được đánh giá đúng nguy cơ.
Bà bầu bị thủy đậu có sinh thường được không?
Mắc thủy đậu không có nghĩa chắc chắn phải sinh mổ.
Việc lựa chọn phương pháp sinh phụ thuộc vào:
- Tuổi thai.
- Tình trạng của mẹ.
- Tình trạng thai nhi.
- Mức độ bệnh.
- Thời điểm xuất hiện phát ban.
- Các vấn đề sản khoa khác.
RCOG cho biết nếu mẹ mắc thủy đậu, thời điểm sinh sẽ được cân nhắc dựa trên tình trạng cụ thể; nếu có thể, việc trì hoãn sinh để mẹ hồi phục và truyền kháng thể cho em bé có thể được cân nhắc.
Những điều mẹ bầu bị thủy đậu không nên làm
Không tự ý uống thuốc
Đặc biệt là thuốc kháng virus, thuốc kháng sinh hoặc thuốc giảm đau.
Không tự ý dùng thuốc nam
Không phải thảo dược nào cũng an toàn trong thai kỳ.
Không gãi hoặc làm vỡ mụn nước
Việc này có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng da và để lại sẹo.
Không đến bệnh viện mà không báo trước
Nếu nghi mắc thủy đậu, mẹ nên gọi trước cho cơ sở y tế nếu có thể để nhân viên y tế sắp xếp cách tiếp nhận phù hợp, hạn chế lây nhiễm cho các thai phụ khác.
Không tự kết luận thai nhi bị dị tật
Nguy cơ có tồn tại nhưng rất khác nhau tùy thời điểm nhiễm bệnh. Mẹ cần được bác sĩ sản khoa và/hoặc chuyên gia y học bào thai đánh giá.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu bị thủy đậu có sao không?
Có thể có nguy cơ cho cả mẹ và thai nhi, nhưng không phải trường hợp nào cũng gây biến chứng. Mẹ có thể gặp viêm phổi, viêm gan hoặc viêm não; thai nhi có nguy cơ bị ảnh hưởng, đặc biệt khi mẹ nhiễm bệnh trong giai đoạn đầu thai kỳ hoặc gần thời điểm sinh.
Bà bầu bị thủy đậu 3 tháng đầu có nguy hiểm không?
Có nguy cơ nhưng nguy cơ tuyệt đối thấp. RCOG cho biết nếu mắc thủy đậu đến 28 tuần, nguy cơ tổn thương thai được ghi nhận dưới 1%. Mẹ cần được bác sĩ theo dõi thay vì tự kết luận thai nhi bị ảnh hưởng.
Bà bầu bị thủy đậu có làm thai nhi dị tật không?
Có thể trong một số trường hợp hiếm, được gọi là hội chứng thủy đậu bẩm sinh. Các bất thường có thể liên quan đến mắt, chi, não, da, bàng quang hoặc đường ruột. Tuy nhiên, nguy cơ này thấp và phụ thuộc vào thời điểm mẹ mắc bệnh.
Bị thủy đậu gần ngày sinh có nguy hiểm cho em bé không?
Có thể. Nếu mẹ mắc thủy đậu trong khoảng 4 tuần trước sinh, em bé có nguy cơ mắc thủy đậu sau sinh. Đặc biệt, trẻ sinh trong vòng 7 ngày kể từ khi mẹ bắt đầu phát ban có nguy cơ mắc bệnh nặng hơn do chưa nhận đủ kháng thể từ mẹ.
Bà bầu bị thủy đậu có được uống aciclovir không?
Aciclovir có thể được bác sĩ cân nhắc trong một số trường hợp thủy đậu ở thai phụ. RCOG cho biết điều trị có thể được xem xét, đặc biệt khi mẹ được đánh giá sớm sau khi phát ban xuất hiện. Mẹ không nên tự mua thuốc sử dụng.
Bà bầu chưa từng bị thủy đậu nhưng vừa tiếp xúc với người bệnh phải làm gì?
Hãy liên hệ bác sĩ càng sớm càng tốt. Bác sĩ có thể kiểm tra kháng thể VZV và đánh giá biện pháp dự phòng sau phơi nhiễm phù hợp.
Có được tiêm vaccine thủy đậu khi đang mang thai không?
Không. Vaccine thủy đậu là vaccine sống giảm độc lực và không được tiêm trong thai kỳ. Nếu mẹ chưa có miễn dịch, bác sĩ có thể tư vấn tiêm sau sinh.
Khi nào bà bầu bị thủy đậu cần đi khám ngay?
Mẹ cần liên hệ bác sĩ sớm khi nghi ngờ mắc thủy đậu. Đặc biệt, cần được khám khẩn cấp nếu xuất hiện:
- Khó thở.
- Đau ngực.
- Ho nhiều.
- Đau đầu dữ dội.
- Lơ mơ hoặc buồn ngủ bất thường.
- Nôn nhiều.
- Sốt cao kéo dài.
- Phát ban nghiêm trọng.
- Mụn nước chảy máu.
- Chảy máu âm đạo.
- Tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng.
Những dấu hiệu này có thể là biểu hiện của biến chứng và cần được đánh giá y tế.
Kết luận
Bà bầu bị thủy đậu có sao không? Câu trả lời là có thể có nguy cơ, nhưng không có nghĩa thai nhi chắc chắn bị ảnh hưởng.
Thủy đậu trong thai kỳ có thể gây biến chứng cho mẹ, trong đó đáng chú ý là viêm phổi. Đối với thai nhi, nguy cơ phụ thuộc đáng kể vào thời điểm mẹ mắc bệnh. Nhiễm bệnh trong giai đoạn đầu thai kỳ có thể gây một số bất thường bẩm sinh hiếm gặp, trong khi nhiễm bệnh gần ngày sinh có thể làm tăng nguy cơ trẻ mắc thủy đậu sau khi chào đời.
Điều quan trọng nhất là không hoảng loạn và cũng không chủ quan. Nếu mẹ đang mang thai, nghi ngờ mắc thủy đậu hoặc vừa tiếp xúc với người bệnh, hãy liên hệ bác sĩ sản khoa càng sớm càng tốt để xác định tình trạng miễn dịch, đánh giá nguy cơ và lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp.
Nguồn tham khảo y khoa
- RCOG – Chickenpox and pregnancy — thông tin dành cho người bệnh, cập nhật tháng 12/2024.
- RCOG – Green-top Guideline: Chickenpox in Pregnancy — hướng dẫn chuyên môn về thủy đậu trong thai kỳ.
- ACOG – Varicella Zoster and Pregnancy — tài liệu chuyên môn về VZV và thai kỳ.
- ACOG – Maternal Immunization Schedule 2026 — lịch tiêm chủng dành cho thai phụ, trong đó vaccine varicella được liệt kê là chống chỉ định trong thai kỳ.
About the Author
